CNN jehonë protestave në Shqipëri: Ivanka Trump planifikon një resort luksoz në plazhin e mbrojtur. Banorët dhe ambientalistët kundër

Në një intervistë podcasti të realizuar me një prodhim të kujdesshëm dhe të publikuar këtë javë, Ivanka Trump foli për projektin e saj më të fundit në fushën e pasurive të paluajtshme – atë që ajo e përshkroi si një “ishull privat të pabesueshëm, të bukur, me sipërfaqe 1,400 hektarë në mes të Mesdheut”, së bashku me pesë milje bregdet shqiptar që synohet të shndërrohen në resorte dhe hotele.

Por projekti i mbështetur nga vajza dhe dhëndri i presidentit amerikan, Jared Kushner, përfshin edhe zhvillimin e planifikuar të një zone natyrore të mbrojtur përgjatë bregdetit përballë ishullit, për të cilën grupet e mbrojtjes së natyrës thonë se tashmë ka shkaktuar dëme në zonën e bukur që Trump po lavdëronte.

Sipërmarrja luksoze ka nxitur protesta të mëdha në rrugët e kryeqytetit, Tiranës, ku demonstruesit mbanin figura prej kartoni rozë të flamingove, habitatin e të cilave thonë se po e kërcënon projekti. Ajo ka shkaktuar gjithashtu reagime të gjera mes qytetarëve shqiptarë, në një vend që ka një nga nivelet më të ulëta të Prodhimit të Brendshëm Bruto për frymë në Evropë.

Drejtori për Evropën i organizatës mjedisore BirdLife, Ariel Brunner, tha se ai dhe ambientalistë të tjerë vizituan zonën natyrore në fillim të muajit maj, ku panë eskavatorë që po gërmonin plazhin dhe kamionë që po hidhnin zhavorr.

“Nuk kishte asnjë tabelë informuese, as pranë lagunës ku po hapej rruga dhe as në plazh ku po punonin makineritë… nuk kishte asnjë shenjë që të tregonte ekzistencën e një licence, lejeje apo qoftë edhe deklarimin se kush po kryente punimet”, tha ai.

Ndërkohë, kryeministri i Shqipërisë ka këmbëngulur se projekti në fakt nuk ka nisur ende dhe se “vlerësimi i ndikimit në mjedis është ende në proces”, ndërsa vazhdon të mbështesë zhvillimin e bregdetit Adriatik të vendit.

Çfarë dihet deri tani për projektin

Komponenti i parë i projektit – Ishulli i pabanuar i Sazanit – është një ish-bazë ushtarake e periudhës komuniste.

“Ishim në varkën e një miku dhe u ndalëm për të notuar. Në fakt, kështu e zbuluam. Notuam drejt ishullit, bëmë një ecje zbathur deri në majë dhe mbetëm të magjepsur”, i tha Trump podkasterit amerikan David Senra më herët gjatë kësaj jave, duke sjellë projektin në vëmendjen e shumë njerëzve në Shqipëri dhe më gjerë.

Vendndodhja e dytë – një segment i pazhvilluar plazhi i quajtur Pishë Poro-Nartë – ndodhet brenda zonës së mbrojtur natyrore “Peizazhi i Mbrojtur Vjosa-Nartë”. Ajo është habitat për specie të rrezikuara si fokat mesdhetare, breshkat detare që vendosin vezët në bregdet, si dhe mbi 200 lloje shpendësh, përfshirë flamingot dhe pelikane.

CNN kontaktoi fondin privat të investimeve të Jared Kushner lidhur me projektin, por u orientua drejt një kompanie tjetër, Sazan Real Estate Development LLC, dhe u informua se investitorët janë të përfshirë në kapacitet personal.

“Jemi të entuziazmuar për mundësinë që të krijojmë një destinacion të klasit botëror dhe të realizojmë një nga investimet private më të mëdha në historinë e rajonit. Fokusi ynë mbetet administrimi i përgjegjshëm, përmirësimi i mjedisit, krijimi i vendeve të punës dhe krijimi i vlerës afatgjatë për komunitetet lokale”, tha në një deklaratë Asher Abehsera, kryetar i Sazan Real Estate Development LLC.

“Ne respektojmë proceset publike dhe institucionale që janë në zhvillim dhe jemi të gatshëm të ecim përpara ndërsa ato vijojnë.”

Kushner deklaroi në një samit investimesh vitin e kaluar se, ndërsa po lundronte përgjatë bregdetit shqiptar në vitin 2021, kryeministri Edi Rama kishte hipur në anijen e tij për një takim dhe se një vit më vonë kishin diskutuar mundësi investimi. Në vitin 2024, Kushner publikoi në rrjetet sociale imazhe konceptuale të projektit për bregdetin shqiptar.

Kritikët kanë ngritur vazhdimisht shqetësime se aktivitetet private të biznesit të Kushner mund të përbëjnë konflikt interesi, duke qenë se ai shërben gjithashtu si i dërguar special i vjehrrit të tij, presidentit Donald Trump.

Ai ka marrë mbështetje të konsiderueshme nga fondet sovrane të pasurisë të vendeve me të cilat zhvillon edhe veprimtari zyrtare qeveritare, përfshirë Arabinë Saudite dhe Katarin.

Të mërkurën, Rama konfirmoi se Jared Kushner dhe Ivanka Trump janë të përfshirë në këtë sipërmarrje, por tha se ajo përfshin gjithashtu një grup më të gjerë investitorësh dhe arkitektësh nga Japonia, Danimarka, Turqia, Greqia dhe Franca.

Rama pretendoi gjithashtu se “ende nuk ka një projekt” dhe se “ndikimi në mjedis është ende duke u punuar”, kur u pyet nga gazetarja e CNN, Isa Soares, nëse zhvillimi i pasurive të paluajtshme në ishull dhe në rezervatin natyror është në vazhdim.

“Nuk ekziston diçka e tillë si familja e presidentit amerikan që po merr nën kontroll zona të mbrojtura ku flamingot do të vriten prej tyre”, tha Rama, duke shtuar se grupi i zhvilluesve ka angazhuar një kompani konsulence për të shqyrtuar ndikimin në mjedis.

Kryeministri këmbënguli se projekti nuk do të “hedhë beton mbi kokat e flamingove”, por përkundrazi do të provojë se zhvillimi dhe natyra “mund të bashkëjetojnë”.

Më herët gjatë kësaj jave, Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) i tha mediave vendase se kishte hapur një hetim lidhur me projektin, por pa dhënë detaje të mëtejshme. CNN iu drejtua SPAK-ut për koment, por nuk mori përgjigje.

Ndryshimi i debatueshëm i ligjeve për natyrën

Një pjesë e reagimeve kundër projektit në Shqipëri lidhet me një ndryshim të ligjeve për mbrojtjen e natyrës, i miratuar në vitin 2024, i cili lejon ndërtimin e resorteve luksoze brenda zonave të mbrojtura mjedisore. Ligji tashmë përjashton nga kufizimet “strukturat e ekselencës, me 5 yje ose më shumë”, si dhe aktivitetet përkatëse të mikpritjes.

“Zakonisht, fakti që njerëzit e pasur mund të bëjnë atë që duan është diçka që fshihet pas një gjuhe të interesit publik, situatave të jashtëzakonshme e kështu me radhë. Por të shkruash drejtpërdrejt në ligj se resortet luksoze përjashtohen nga këto kufizime është vërtet e jashtëzakonshme”, tha Brunner i BirdLife.

“Ky është një nga tekstet ligjore më brutalë që kam parë në fushën e mjedisit gjatë karrierës sime.”

Sipas tij, ky ndryshim ligjor nuk përputhet me legjislacionin e Bashkimit Europian, çështje që ka qenë një pikë e ndjeshme ndërsa Shqipëria vijon negociatat për anëtarësim në BE.

“Ne i kemi shprehur tashmë shqetësimet tona ministrit të Mjedisit për mangësitë e mundshme të këtij projekti”, tha një zëdhënës i Komisionit Europian për CNN në lidhje me zhvillimin e planifikuar në Peizazhin e Mbrojtur Pishë Poro-Nartë.

“Shqetësimet tona nuk janë të reja… zgjatja e përsëritur e ligjit për investimet strategjike në Shqipëri vazhdon të ngrejë shqetësime për ndikimet e mundshme mjedisore, veçanërisht në zonat e mbrojtura.”

Grupet për mbrojtjen e natyrës thonë se besojnë se qeveria shqiptare synon të çojë përpara këtë zhvillim dhe projekte të tjera më të vogla përpara se ligjet për natyrën të ndryshohen sërish për t’u harmonizuar me rregullat e BE-së.

Zëdhënësi i Komisionit Europian i tha CNN se Ministria e Mjedisit e Shqipërisë ishte “angazhuar se punimet e ndërtimit janë pezulluar”.

Ai shtoi gjithashtu se hetimet e SPAK-ut “raportohet se shtrihen përtej shqetësimeve mjedisore”.

CNN ka kërkuar koment edhe nga Ministria e Mjedisit dhe Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura.

Çfarë thonë protestuesit

Ambientalistët dhe qytetarët e zakonshëm kanë protestuar kundër projektit prej javësh, duke kërkuar publikimin e lejeve dhe duke u bërë thirrje ligjvënësve të ndihmojnë në mbrojtjen e vijës bregdetare të paprekur.

“Projekti është mjaft shkatërrues, pasi parashikohet të ndërtohet brenda një zone të mbrojtur, brenda një peizazhi të mbrojtur që është ndër ligatinat më të paprekura në Mesdhe”, i tha CNN Melitjan Nezaj, biolog mjedisor pranë organizatës shqiptare PPNEA (Mbrojtja dhe Ruajtja e Mjedisit Natyror në Shqipëri).

“Deri në këtë moment, nuk ka asnjë leje të bërë publike.”

PPNEA deklaroi se një pjesë e dëmeve ekologjike në dunat ranore është “tashmë e pakthyeshme” dhe se punimet kanë “bllokuar një nga dy hyrjet që lidhin Lagunën e Nartës me detin, duke ndërprerë shkëmbimin natyror të ujërave dhe duke sjellë pasoja të menjëhershme zinxhir për peshqit, shpendët dhe të gjithë zinxhirin ushqimor”.

Protestuesit kanë demonstruar në zonën e mbrojtur – jashtë gardheve të ngritura së fundmi – duke mbajtur pankarta me flamingo rozë dhe breshka detare kokëmadhe.

Grupet mjedisore kanë dokumentuar gjithashtu praninë e makinerive të rënda në plazh, një pajisjeje shpimi të vendosur në një kodër dhe roje sigurie që patrullojnë zonën, megjithëse nuk është e qartë nëse ato lidhen drejtpërdrejt me projektin e mbështetur nga Kushner.

Protesta të mëdha u zhvilluan edhe në kryeqytet në disa ditë të kësaj jave, ku qytetarët brohorisnin: “Shqipëria nuk është në shitje.”

BirdLife i tha CNN se nuk është kundër çdo forme zhvillimi të vijës bregdetare, duke argumentuar se zona të tjera me ndërtesa të braktisura ose me zhvillim urban të mëparshëm do të ishin kandidate të mira për rigjallërim.

“Disa lloje natyre mund të bashkëjetojnë me disa lloje zhvillimi; por transformimi i një ishulli të tërë dhe i deltës së një lumi në një qytet de facto nuk mundet”, tha Brunner.

“Nëse e zhduk fizikisht habitatin, çdo gjë që jeton në atë habitat do të zhduket.”

Për shkak se grupet mjedisore dhe mediat nuk kanë parë lejet apo dokumentet e planifikimit të projektit, është e vështirë të dihet saktësisht sa ndërtesa planifikohen dhe në cilat pjesë të zonës së mbrojtur.

Megjithatë, në intervistën e saj në podcast, Ivanka Trump theksoi përmasat e mëdha të projektit.

“Do të kemi hotele, resorte, qendra mirëqenieje, gjithçka – përmasat e tij janë pothuajse marramendëse”, tha ajo.

Më vonë shtoi se “komuniteti” ishte në zemër të projektit.

“Nuk mund t’i imponohesh thjesht një vendi apo një kulture – fillimisht duhet ta kuptosh atë, në mënyrë që ta bësh këtë në një mënyrë të bukur, delikate dhe kuptimplotë.”

Në përgatitjen e këtij raporti kontribuuan gazetarët e CNN, Vasco Cotovio, Isa Soares dhe Olivia Briand.