The Guardian e zbulon: Roli sekret i presidentit serb në përpjekjet e “pa ligjshme” për të ndihmuar biznesin e Trump

Aleksandar Vuçiç ndërhyri personalisht për të çuar përpara planet për një kullë Trump prej 500 milionë dollarësh në Beograd, projekt që shkaktoi protesta dhe një çështje penale

Nga The Guardian

Presidenti autoritar i Serbisë ndërhyri personalisht për të avancuar një skemë të dyshuar si të paligjshme, që synonte t’i kalonte një truall të mbrojtur në Beograd kompanisë që planifikonte ndërtimin e një kulle Trump, zbulon The Guardian.

Aleksandar Vuçiç thirri zyrtarë në një takim në zyrat e tij presidenciale për të diskutuar projektin, i cili ka përfunduar me ngritjen e një aktakuze të rëndësishme ndaj zyrtarëve të lartë të regjimit të tij, të akuzuar për shpërdorim të detyrës zyrtare.

Çështja penale besohet të jetë e para që buron nga fushata globale e familjes Trump për të fituar para, e cilësuar nga kritikët si një skemë “paguaj për të përfituar”, ku gjithçka, nga lehtësimi i sanksioneve deri te marrja e çipave të teknologjisë së avancuar, mund të sigurohet nga ata që pasurojnë familjen e parë amerikane dhe bashkëpunëtorët e saj.

Skema e dyshuar për të anashkaluar statusin e mbrojtur të një ndërtese historike në kryeqytetin serb është kthyer në një çështje të rëndësishme për zgjedhjet e parakohshme të 25 tetorit. Vuçiç synon të zgjasë pushtetin e tij, pas 12 vitesh në krye të vendit, përballë një lëvizjeje masive protestash të nxitura nga korrupsioni qeveritar.

Vuçiç, një ish-drejtues i propagandës nacionaliste gjatë regjimit të Slobodan Millosheviçit, priti në Beograd Donald Trump Jr., djalin e presidentit amerikan, dhe Jared Kushnerin, dhëndrin e tij, ndërsa ata zhvillonin planet për një hotel dhe kullë rezidenciale me vlerë 500 milionë dollarë, që do t’i shtohej portofolit të tyre global të pronave të paluajtshme.

Pasi dhjetorin e kaluar u ngritën akuzat për shpërdorim detyre, kompania e Kushnerit njoftoi se projekti nuk do të realizohej “për momentin”. Vuçiç kërcënoi me hakmarrje, duke i cilësuar prokurorët si “banda të korruptuara” që kishin “fabrikuar çështje”.

“Ne kemi humbur një investim të jashtëzakonshëm”, deklaroi presidenti serb. “Unë personalisht do të sigurohem që të gjithë ata që kontribuuan në shkaktimin e këtij dëmi të mbajnë përgjegjësi”.

Ministri serb i Kulturës është mes personave të akuzuar për shpërdorim detyre. Megjithatë, një hetim i The Guardian, i mbështetur në intervista dhe dokumente të rrjedhura, zbulon se vetë presidenti serb drejtoi takimin fillestar ku u diskutua skema e dyshuar.

Ky takim kyç nuk përmendet në aktakuzë, duke ngritur pikëpyetje mbi informacionin që prokurorët po mbajnë të fshehtë dhe arsyet për këtë.

Përfaqësuesit e familjeve Trump dhe Kushner deklaruan se nuk kishin pasur asnjë rol në heqjen e statusit të mbrojtur të ndërtesës dhe se do të ishte “e pavërtetë” të thuhej se projekti në Beograd ishte pjesë e një skeme “paguaj për të përfituar”.

Vuçiç nuk iu përgjigj kërkesave për koment. Vendimi i tij për të thirrur zgjedhje të parakohshme do të thotë se një seancë gjyqësore, gjatë së cilës dëshmitarët mund të zbulojnë hollësi mbi përfshirjen e tij, nuk do të zhvillohet deri pas votimit.

Një kontratë qiraje 99-vjeçare falas

Më 6 shkurt 2024, Dubravka Gjukanoviç, një profesoreshë serbe e konservimit të trashëgimisë kulturore, rreth të 60-ave, mbërriti në një takim në presidencë, një ish-pallat mbretëror me kupolë.

Për tre vjet, ajo kishte drejtuar Institutin për Mbrojtjen e Monumenteve të Kulturës në Serbi.

Tema e takimit ishte ndërtesa e Shtabit të Përgjithshëm, ish-ministria jugosllave e Mbrojtjes, e vendosur në qendër të Beogradit. Ndërtesa, një vepër e rëndësishme arkitekturore dhe simbol i rezistencës ndaj nazistëve, ishte kthyer në një objekt me vlerë të veçantë për qytetin.

Ajo ishte bombarduar nga forcat e NATO-s në vitin 1999, gjatë fushatës për ta detyruar Millosheviçin të tërhiqej nga Kosova, çka i kishte dhënë ndërtesës edhe më shumë peshë simbolike.

Në vitin 2016, vetë Vuçiç kishte riafirmuar statusin ligjor të mbrojtur të ndërtesës së Shtabit të Përgjithshëm. Tani, sipas dy personave që kishin dijeni për takimin, presidenti i kërkoi Gjukanoviçit t’ia hiqte këtë status. Sipas tij, një “investitor i huaj”, pa u specifikuar se kush ishte, kishte shprehur interes për truallin.

Sipas ligjit serb, heqja e statusit të mbrojtur nuk ishte në kompetencën e drejtpërdrejtë të Gjukanoviçit. Instituti që ajo drejtonte duhej të porosiste një ekspertizë, e cila duhej të arrinte në përfundimin se ekzistonin arsye të forta për të mos e ruajtur më statusin e mbrojtjes.

Por presidenti këmbëngulte që kjo të bëhej.

Me një gjatësi prej rreth dy metrash dhe me pak tolerancë ndaj kundërshtimeve, Vuçiç mund të ishte një figurë frikësuese. Sipas burimeve, toni i tij ndaj Gjukanoviçit dhe një zyrtareje tjetër të trashëgimisë kulturore ishte i pakëndshëm.

Ai i akuzoi ato për dembelizëm dhe paaftësi. Mesazhi ishte i qartë: të bënin atë që kërkonte ai ose të jepnin dorëheqjen.

Një shpjegim i mundshëm për ndërhyrjen e fortë të Vuçiçit u shfaq muajin pasues, kur u publikua një marrëveshje mes qeverisë serbe dhe kompanisë së pasurive të paluajtshme të Kushnerit.

Kushneri, i martuar me Ivanka Trump, vajzën e presidentit amerikan, kishte qenë një këshilltar me ndikim në Shtëpinë e Bardhë gjatë mandatit të parë të vjehrrit të tij. Pas fitores së Joe Bidenit në zgjedhjet e vitit 2020, ai ishte përqendruar te fondi i tij i investimeve.

Në fillim të vitit 2024, Trump po fitonte terren drejt kandidaturës republikane dhe konsiderohej favorit për zgjedhjet e ardhshme. Nëse do të rikthehej në Shtëpinë e Bardhë, Kushneri do të bëhej sërish një prej njerëzve më me ndikim në botë.

Marrëveshja e publikuar tregonte se autoritetet serbe i kishin dhënë kompanisë së Kushnerit të drejtën e përdorimit të truallit të Shtabit të Përgjithshëm për 99 vjet, pa pagesë.

Kushneri, zëdhënësi i të cilit tha se ai po e shqyrtonte projektin që prej vitit 2021, publikoi në platformën X një imazh të projektit dhe u shpreh se ishte “i emocionuar”.

Lajmi nuk u prit mirë nga të gjithë në Beograd.

“Serbia nuk është një bufe dhe Vuçiçi nuk është kamarier”, deklaroi Aleksandar Jovanoviç Çuta, një aktivist mjedisor që bëri publike marrëveshjen. “Ky nuk është pronë e tij private”.

Megjithatë, regjimi i Vuçiçit vijoi me nënshkrimin e një kontrate, të datës 13 maj 2024, të siguruar nga *The Guardian*. Në të, autoritetet zotoheshin se statusi i trashëgimisë kulturore të truallit do të hiqej “në mënyrë të kënaqshme” për kompaninë e Kushnerit.

Ose zbatoni urdhrin, ose jepni dorëheqjen

Një javë pas nënshkrimit të kontratës, Gjukanoviç u thirr në një tjetër takim. Këtë herë presidenti nuk ishte i pranishëm. Takimin e drejtoi Siniša Mali, ministri i Financave dhe një prej bashkëpunëtorëve më të afërt të Vuçiçit.

Sipas përmbledhjes së dëshmive që dy gratë do t’u jepnin më vonë prokurorëve, të përfshira në aktakuzë, Mali u kërkoi Gjukanoviçit dhe Olivera Vuçkoviçit, zyrtares më të lartë të trashëgimisë kulturore në Beograd, të anulonin statusin e mbrojtur të truallit të Shtabit të Përgjithshëm.

Aktakuza nuk i referohet takimit të mëparshëm me presidentin, por tregon se çështja ishte diskutuar më herët.

“Mali i pyeti nëse e kishin menduar këtë çështje dhe nëse do të nisnin procedurën për heqjen e statusit të mbrojtur të ndërtesës”, thuhet në aktakuzë.

Gratë refuzuan, pasi besonin se “kushtet ligjore për një vendim të tillë nuk ishin përmbushur”.

Në këtë rast, Mali u tha se duhej të jepnin dorëheqjen, duke përsëritur ultimatumin që shefi i tij u kishte dhënë në shkurt.

Ato dhanë dorëheqjen.

Në letrën e dorëheqjes, të cilën *The Guardian* e ka siguruar, Gjukanoviç shkruante se nuk mund të pajtohej me “ndërhyrjet e papërshtatshme që do të shkatërronin përgjithmonë të gjitha vlerat e kompleksit, i cili dëshmon arritjet më të larta të arkitekturës bashkëkohore serbe dhe ka rëndësi të pallogaritshme për ruajtjen e vlerave krijuese, edukimin e brezave të ardhshëm dhe forcimin e identitetit kulturor të popullit serb”.

Të kontaktuara nga *The Guardian*, Gjukanoviç dhe Vuçkoviç konfirmuan se rrëfimi ishte i saktë.

Gjukanoviç shtoi: “Preferoj të mos bëj asnjë deklaratë për këtë çështje, për sa kohë që proceset gjyqësore janë në zhvillim”.

Për disa muaj nuk u dëgjua më asgjë për projektin e Shtabit të Përgjithshëm. Në nëntor, Trump mundi Kamala Harrisin dhe fitoi zgjedhjet presidenciale në SHBA.

Dhjetë ditë më vonë, qeveria e Vuçiçit njoftoi se truallit të Shtabit të Përgjithshëm i ishte hequr statusi i mbrojtur.

Biznesi mbetet brenda familjes

Një nga veprimet e para të Trumpit pas rikthimit në presidencë ishte braktisja e zotimit të bërë gjatë mandatit të tij të parë, sipas të cilit bizneset e familjes nuk do të përfshiheshin në marrëveshje jashtë vendit gjatë kohës që ai ishte në detyrë.

“Shkalla e korrupsionit do të jetë shumë herë më e madhe se ajo që pamë gjatë administratës së parë Trump”, paralajmëroi në atë kohë Kathleen Clark, eksperte e etikës qeveritare në Fakultetin Juridik të Universitetit të Uashingtonit.

Sipas saj, Trump e kishte bërë shumë më të lehtë blerjen e favoreve të tij.

Biznesi familjar vazhdonte të ishte zyrtarisht nën kontrollin e dy djemve të tij të mëdhenj, Don Jr. dhe Eric.

Në janar 2025, katër ditë pas inaugurimit të të atit, Eric foli për disa projekte të reja. Familjet Trump dhe Kushner, dy familje të pasurive të paluajtshme në Nju-Jork të lidhura përmes martesës, kishin vendosur të nisnin sipërmarrjen e tyre të parë të përbashkët: hotelit dhe kullës së planifikuar në Beograd do t’i vendosej emri Trump.

“Do të jetë kënaqësi të bashkojmë familjen”, deklaroi Eric për *The New York Times*. “Serbia është një nga vendet me rritjen më të shpejtë në Evropë dhe jemi jashtëzakonisht të nderuar që jemi pjesë e këtij projekti”.

Kushneri, i cili kishte udhëtuar në Beograd për një takim që Vuçiçi e cilësoi “frymëzues”, shtoi: “Studimi ynë tregoi se marka Trump do të ishte më e përshtatshmja për këtë treg”.

Kjo markë ka përjetuar një rritje të kërkesës në mbarë botën gjatë mandatit të dytë të Trumpit, shoqëruar me akuza se ajo vjen me marrëveshje shkëmbimi interesash.

Në Vietnam, Eric u prit me konfeti gjatë ceremonisë së nisjes së punimeve për një resort golfi me vlerë 1,5 miliardë paund, për të cilin lejet ishin dhënë me një shpejtësi të pazakontë. Më pas, Trump përgjysmoi tarifat doganore për Vietnamin.

Sauditët investuan shuma të mëdha në fondin e Kushnerit dhe më vonë u shfaqën plane për një kompleks Trump në Xheda. Më pas, Trump ra dakord t’i shiste mbretërisë avionë të rinj luftarakë amerikanë.

Ndërkohë, një kompani e lidhur me një manjat të kriptomonedhave dhe zyrtarë të lartë nga Emiratet e Bashkuara Arabe realizuan një transaksion fitimprurës me World Liberty Financial, sipërmarrjen e monedhave dixhitale të themeluar nga Don Jr. dhe Eric.

Trump i dha falje manjatit të kriptomonedhave, ndërsa Emiratet fituan akses në çipa amerikanë të kufizuar për eksport.

I pyetur vitin e kaluar për këto marrëveshje, Kushneri, tashmë i dërguar presidencial për Rusinë, Izraelin dhe vende të tjera, deklaroi: “Ajo që njerëzit e quajnë konflikt interesi… unë e quaj përvojë dhe marrëdhënie besimi që kemi ndërtuar në mbarë botën”.

Ata që krijojnë “marrëdhënie besimi” me familjen Trump, edhe kur nuk ekziston një shkëmbim i dukshëm i drejtpërdrejtë interesash, përfitojnë diçka më pak të prekshme, por ndoshta më të vlefshme: imazhin e miqësisë me një president që është i gatshëm të përdorë fuqinë e SHBA-së për të ndihmuar ose dëmtuar vende më të vogla dhe udhëheqësit e tyre.

Vuçiçi ka shumë të përbashkëta me Trumpin. Të dy kanë marrëdhënie miqësore me Vladimir Putinin dhe shfaqin përçmim ndaj Bashkimit Evropian, në rastin e Vuçiçit pavarësisht se Serbia ka aplikuar për anëtarësim.

Një qëndrim i përbashkët kundër NATO-s mund të shpjegojë pse i vetmi element i trashëgimisë së ndërtesës së Shtabit të Përgjithshëm që projekti i rindërtimit premtonte të ruante ishte një memorial kushtuar asaj që quhej “agresioni” i aleancës kundër Serbisë.

Dhe Vuçiçi ka shumë nevojë për mbështetjen e SHBA-së, veçanërisht për çështjen e Kosovës, të cilën ai vazhdon ta konsiderojë pjesë të Serbisë.

Jo shumë kohë pas rikthimit të të atit në pushtet, Don Jr. mbërriti në Beograd.

Vuçiçi deklaroi se gjatë takimit kishte “theksuar rëndësinë e marrëdhënieve ekonomike dhe politike mes Serbisë dhe SHBA-së, si dhe rëndësinë e bashkëpunimit strategjik mes dy vendeve dhe projekteve të përbashkëta në vitet e ardhshme”.

Kur Don Jr. u kthye muajin pasues, Vuçiçi e priti me një derr të pjekur.

Për presidentin serb, mbështetja e familjes Trump erdhi në një moment të përshtatshëm. Disa ditë përpara se regjimi i tij t’i hiqte mbrojtjen truallit të Shtabit të Përgjithshëm, shembja e një tende në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, ku humbën jetën 16 persona, shkaktoi protesta të vazhdueshme kundër korrupsionit.

Slogani i organizatorëve studentorë u bë: “Serbia ose mafia”.

Vizita e Don Jr. u zhvillua në prag të demonstratës më të madhe në historinë e Serbisë. Ai e ftoi Vuçiçin në podcastin e tij, *Triggered*, dhe deklaroi se kundërshtarët e udhëheqësit serb po e “përdornin si armë” tragjedinë e Novi Sadit, njësoj siç kundërshtarët e Trumpit kishin vepruar me trazirat në Kapitol pas humbjes së tij në zgjedhjet e vitit 2020.

Megjithatë, protestuesit nuk u tërhoqën. Përkundrazi, nisën të protestonin edhe kundër kullës Trump.

Në maj 2025, Vuçiçi udhëtoi drejt SHBA-së, duke shpresuar të takohej me Trumpin në Mar-a-Lago, klubin privat të presidentit në Florida. Ai arriti të takohej me Rudy Giulianin, ish-avokatin e diskredituar të Trumpit, por jo me vetë presidentin.

Mediat shtetërore raportuan se arsyeja ishte se Vuçiçi ishte sëmurë.

Sapo u kthye në Serbi, policia arrestoi Goran Vasiçin, personin që ishte emëruar në krye të institutit të trashëgimisë kulturore pas dorëheqjes së Dubravka Gjukanoviçit.

Sipas prokurorëve, për të mundësuar heqjen e statusit të mbrojtur të ndërtesës së Shtabit të Përgjithshëm, Vasiçi kishte falsifikuar një ekspertizë në mbështetje të vendimit.

Pasuan arrestime të tjera.

Në dhjetor 2025, ministri i Kulturës i Vuçiçit u akuzua për shpërdorim detyre për rolin e dyshuar në skemën që lidhej me Shtabin e Përgjithshëm.

Brenda pak ditësh, kompania e Kushnerit njoftoi se projekti nuk do të realizohej.

Grusht shteti apo mbulim i çështjes?

Kërcënimi i Vuçiçit për hakmarrje nuk ishte thjesht retorikë.

Aleatët e tij sulmuan Gjukanoviçin, duke pretenduar se ajo kishte tentuar të përfitonte personalisht gjatë kohës që drejtonte institutin e trashëgimisë kulturore.

Zëvendësja e saj, e cila u vizitua nga shërbimi shtetëror i sigurisë pasi doli në televizion për të denoncuar heqjen e statusit të mbrojtur të ndërtesës, është akuzuar për shkelje të tjera, që nuk lidhen me këtë çështje.

Shoqata profesionale e konservatorëve serbë deklaroi se kjo kishte “si qëllim të dukshëm diskreditimin e saj”.

Të dyja gratë pritet të dëshmojnë në procesin penal.

Për njësinë e specializuar të prokurorisë kundër krimit të organizuar, e cila ngriti akuzat, kjo çështje përbën një moment historik. Asnjë ministër serb në detyrë nuk ishte akuzuar më parë në këtë mënyrë.

Vuçiçi i akuzon prokurorët se po organizojnë një grusht shteti. Të tjerë, megjithatë, kanë frikë se prokurorët nuk po shkojnë aq larg sa duhet.

Shqetësimet u shtuan në prill, kur ministri i akuzuar i Kulturës, Nikola Selakoviç, deklaroi gjatë një paraqitjeje në gjykatë se, ndërsa policia po kontrollonte ministrinë e tij, ai ndodhej në zyrë duke pirë raki kumbulle dhe duke pirë cigare me Mladen Nenadiçin, drejtuesin e njësisë së prokurorisë kundër krimit të organizuar.

Zëdhënësi i kësaj njësie deklaroi se mes tyre nuk kishte pasur “asnjë diskutim lidhur me ecurinë e çështjes”.

“Në gjithçka që ndodhi lidhur me investimet e mundshme, unë pashë një mundësi për vendin dhe qytetarët tanë”, deklaroi Selakoviçi, i cili rrezikon deri në tre vjet burg nëse shpallet fajtor.

Vuçiçi nuk është akuzuar. As bashkëpunëtori i tij i ngushtë, Mali. Të dy mohojnë çdo shkelje.

Aktakuza u referohet dëshmive të personave që ishin të pranishëm në takimin e Vuçiçit në shkurt 2024, por nuk e përmend vetë takimin. Kjo ngre pikëpyetje mbi vendimin e dukshëm për të lënë jashtë një element që duket se është kyç për të kuptuar gjithë çështjen.

Zëdhënësi i njësisë së prokurorisë kundër krimit të organizuar deklaroi se prokurorët kanë prova lidhur me takimin e Vuçiçit me zyrtaret e trashëgimisë kulturore në shkurt 2024.

Përveç personave që janë akuzuar tashmë, prokurorët po “zhvillojnë procedime paraprake në këtë çështje për të përcaktuar përgjegjësinë e mundshme penale edhe të personave të tjerë”, shtoi zëdhënësi.

Vuçiçi është larguar nga posti i presidentit dhe nuk mund të kërkojë një mandat tjetër, por pritet të ruajë kontrollin mbi regjimin nëse zgjidhet kryeministër më 25 tetor.

Në një nga aktet e tij të fundit si president, ai dha 49 falje. Disa prej përfituesve nuk janë identifikuar dhe nuk dihet nëse mes tyre ka persona të akuzuar në çështjen e Shtabit të Përgjithshëm.

Shtëpia e Bardhë ia kaloi pyetjet kompanisë së familjes Trump.

Përfaqësuesi i saj deklaroi: “Trump Organization nuk ka plane për të zhvilluar ndonjë projekt në Beograd, nuk ka qenë në asnjë moment e përfshirë në diskutime apo negociata për blerjen e ndonjë trualli në Beograd dhe mohon çdo përfshirje apo dijeni lidhur me pretendimet e ngritura”.

Zëdhënësi i Kushnerit deklaroi: “Sugjerimi se Jared Kushner e ndoqi projektin në Beograd si pjesë të ndonjë marrëveshjeje politike apo skeme ‘paguaj për të përfituar’ është kategorikisht i pavërtetë”.

Sipas tij, projekti ishte “një mundësi për ta shndërruar një vend të lidhur me një kapitull të dhimbshëm të historisë së Serbisë në një simbol shërimi dhe pajtimi, duke sjellë investime të konsiderueshme private, vende pune dhe mundësi ekonomike për Beogradin”.

Zëdhënësi shtoi: “Jared nuk ka pasur asnjë përfshirje në proceset e brendshme të qeverisë serbe lidhur me statusin e mbrojtur të truallit”.

Pavarësisht vështirësive të Vuçiçit, historia e kullës Trump në Beograd nuk duket se i ka dekurajuar të tjerët të bëjnë biznes me familjen e presidentit amerikan.

Trump vazhdon të zotërojë aksione në dhjetëra kompanitë e tij, edhe pse nominalisht ato drejtohen nga djemtë e tij.

Në korrik, ai publikoi deklarimin financiar për vitin e parë pas rikthimit në Shtëpinë e Bardhë. Dokumenti tregonte se kishte fituar 2 miliardë dollarë.