Pse mediat ndërkombëtare po e rikthejnë Zvërnecin në qendër të protestës kundër Edi Ramës?

Protestuesit në Tiranë nuk e përmendin më projektin e Jared Kushnerit, por disa media ndërkombëtare vijojnë ta paraqesin si çështjen kryesore të përplasjes. Pas mjedisit dhe lidhjeve të familjes Trump shfaqet një konflikt më i gjerë për kontrollin ekonomik, energjetik dhe strategjik të Gjirit të Vlorës dhe Kanalit të Otrantos.

Rikthimi i Zvërnecit dhe Sazanit në raportimet ndërkombëtare nuk përputhet me kërkesat aktuale të protestuesve në Tiranë. Interesi për projektet e Jared Kushnerit lidhet me debatin mjedisor dhe me politikën amerikane, por Gjiri i Vlorës ka edhe një rëndësi që tejkalon turizmin. Pozicioni përballë Kanalit të Otrantos, afërsia me korridoret energjetike dhe prania e kapitalit amerikan e vendosin këtë territor në një përplasje më të gjerë interesash.

Gjatë ditëve të fundit, disa media ndërkombëtare e kanë rikthyer investimin e Jared Kushnerit në Zvërnec dhe Sazan në qendër të raportimeve për protestat kundër qeverisë së Edi Ramës.

Ky interpretim nuk përputhet plotësisht me atë që po ndodh në Tiranë. Protesta që vijon përpara Kryeministrisë dhe Parlamentit nuk ka më parulla të posaçme për Zvërnecin. Edhe paketa e kërkesave që protestuesit i kanë paraqitur qeverisë nuk përmban një pikë të veçantë për resortet e planifikuara në Zvërnec ose Sazan.

Megjithatë, Channel 4 News zhvilloi një intervistë me Edi Ramën, të përqendruar pikërisht te këto projekte. Intervistën e realizoi Lindsey Hilsum, redaktore për çështjet ndërkombëtare dhe një nga gazetaret kryesore të televizionit britanik.

Channel 4 nuk është pjesë e BBC-së. Shteti britanik e zotëron përmes Channel Four Television Corporation, por televizioni funksionon si transmetues publik me financim tregtar, kryesisht nga reklamat dhe veprimtaritë e tjera komerciale.

Zgjedhja editoriale e Channel 4 ngre një pyetje: përse media ndërkombëtare e rikthen Zvërnecin në qendër të protestës, në një kohë kur vetë protesta shqiptare nuk e trajton më si kërkesë kryesore?

Projekti në Zvërnec ndezi atë që u quajt “Revolucioni i Flamingove”, për shkak të kundërshtimit ndaj ndërtimeve në një zonë me vlera të mbrojtura natyrore. Por ky projekt nuk përbën bazën e protestave të sotme në Tiranë. Rikthimi i tij në vëmendjen ndërkombëtare, pikërisht kur mobilizimi kundër Ramës po humbte intensitet, tregon se aktorë jashtë Shqipërisë vazhdojnë ta konsiderojnë çështjen politikisht dhe ekonomikisht të rëndësishme.

Interesi më i dukshëm lidhet me politikën amerikane. Jared Kushner, dhëndri i Donald Trumpit, dhe Ivanka Trump lidhen drejtpërdrejt me projektet turistike në Shqipëri. Në prag të zgjedhjeve të mesmandatit në Shtetet e Bashkuara, që zhvillohen në nëntor 2026, kundërshtarët demokratë mund t’i përdorin investimet e familjes presidenciale për të ngritur akuza mbi konfliktin e interesit, ndikimin politik dhe përfitimet private të rrethit të Trumpit.

Megjithatë, dimensioni amerikan nuk e shpjegon i vetëm interesin për Zvërnecin dhe Sazanin. Gjiri i Vlorës përfaqëson një hapësirë me rëndësi ushtarake, tregtare dhe energjetike. Çdo investim i madh në këtë zonë prek interesa që shtrihen përtej industrisë së turizmit.

Revista italiane “Limes” e ka analizuar praninë e kapitalit dhe të aktorëve amerikanë në Gjirin e Vlorës në raport me ekuilibrat e Adriatikut dhe të Mesdheut. Sipas këtij interpretimi, afrimi i interesave amerikane në bregdetin shqiptar mund të ndikojë mbi hapësirën detare që lidhet me Kanalin e Otrantos dhe me rrugët tregtare drejt porteve italiane.

Triestja përbën një nga portet kryesore të Adriatikut dhe një nyje të shkëmbimeve ndërmjet Europës Qendrore dhe tregjeve aziatike. Porti ka forcuar lidhjet me zinxhirët tregtarë që vijnë nga Kina dhe Lindja e Largët. Çdo ndryshim në ekuilibrat politikë ose të sigurisë në Adriatik prek interesat ekonomike që varen nga këto korridore.

Kanali i Otrantos lidh Adriatikun me detin Jon dhe më pas me Mesdheun. Shqipëria kontrollon bregun lindor të këtij kalimi, ndërsa Italia kontrollon bregun perëndimor. Ky pozicion i jep Shqipërisë rëndësi strategjike, por nuk i jep asaj kontroll të njëanshëm mbi kanalin.

Fuqitë e mëdha i kushtojnë rëndësi të veçantë ngushticave detare, sepse ato ndikojnë mbi transportin e mallrave, furnizimin energjetik dhe lëvizjet ushtarake. Krizat në Hormuz, Suez dhe pika të tjera detare kanë treguar se bllokimi ose destabilizimi i një korridori mund të rrisë kostot e transportit dhe të prekë tregjet ndërkombëtare.

Regjimi i Enver Hoxhës e trajtoi Kanalin e Otrantos kryesisht si pjesë të doktrinës së tij ushtarake dhe mbrojtëse. Pas rënies së komunizmit, dobësia institucionale e Shqipërisë e ktheu një pjesë të kësaj hapësire në rrugë për trafik të paligjshëm, kontrabandë dhe veprimtari të shërbimeve të huaja.

Marrëveshja detare që Shqipëria dhe Greqia nënshkruan në vitin 2009 shkaktoi një konflikt të fortë politik dhe juridik. Gjykata Kushtetuese e rrëzoi marrëveshjen në vitin 2010. Kritikat lidhen me mënyrën e përcaktimit të vijës ndarëse, me efektet mbi hapësirën detare shqiptare dhe me peshën strategjike të zonës pranë Kanalit të Otrantos. Megjithatë, çdo pretendim se Athina synonte kontrollin e kanalit kërkon prova dokumentare dhe nuk mund të paraqitet si fakt i përfunduar.

Hyrja e investimeve të mëdha amerikane në Sazan dhe Zvërnec mund ta rrisë vëmendjen politike dhe të sigurisë së Uashingtonit ndaj Gjirit të Vlorës. Lidhja e investitorëve me familjen e presidentit amerikan e bën këtë vëmendje edhe më të drejtpërdrejtë. Por prania e kapitalit privat nuk krijon automatikisht një protektorat amerikan dhe as një kontroll ushtarak mbi zonën.

Ndikimi strategjik mund të shfaqet në një formë tjetër. Investimet e lidhura me figura të fuqishme amerikane mund ta afrojnë më shumë Gjirin e Vlorës me axhendën e sigurisë së Shteteve të Bashkuara dhe të NATO-s. Shqipëria ka vënë tashmë në dispozicion të Aleancës bazën ajrore të Kuçovës, ndërsa Vlora ndodhet pranë rrugëve kryesore detare të Adriatikut jugor.

Këtu hyn edhe dimensioni energjetik. TAP transporton gaz nga fusha Shah Deniz në Azerbajxhan, përmes Turqisë, Greqisë dhe Shqipërisë, deri në Itali. Në territorin shqiptar, gazsjellësi kalon nga Devolli në drejtim të Fierit dhe del në Adriatik në zonën e Semanit, jo në Gjirin e Vlorës. TAP përbën pjesën perëndimore të Korridorit Jugor të Gazit dhe mbështetet politikisht nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Europian.

Projekti East-Med ka një strukturë tjetër. Planet e deritanishme parashikojnë transportimin e gazit nga rezervat e Mesdheut Lindor drejt Qipros, Kretës dhe Greqisë kontinentale. Lidhja e mundshme me Italinë do të kërkonte infrastrukturë shtesë, përfshirë projektin Poseidon ose ndërlidhje të tjera rajonale.

Dokumentet publike nuk parashikojnë që East-Med të kalojë drejtpërdrejt nëpër Shqipëri. Po kështu, nuk ekziston ende një lidhje operative që fut gazin izraelit në TAP përmes territorit shqiptar. Çdo bashkim i ardhshëm ndërmjet këtyre korridoreve kërkon vendime politike, kontrata tregtare dhe ndërtimin e infrastrukturës përkatëse.

Megjithatë, zhvillimi i burimeve të gazit në Mesdheun Lindor rrit rëndësinë e gjithë korridorit Greqi-Shqipëri-Itali. Nëse Europa siguron sasi të reja gazi nga Izraeli, Qiproja ose Egjipti, Greqia mund të shndërrohet në një nyje kryesore energjetike. Shqipëria mund të përfitojë nga ky zhvillim përmes TAP-it, degëzimeve të tij dhe projekteve të reja të ndërlidhjes.

Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë interes që Europa të diversifikojë furnizimin dhe të ulë varësinë nga burimet kundërshtare. Italia, Greqia, Turqia, Azerbajxhani dhe vendet e Mesdheut Lindor kanë interesat e tyre tregtare dhe strategjike. Këto interesa nuk përputhen gjithmonë.

Prandaj, debati për Zvërnecin nuk kufizohet te flamingot, resortet ose lejet e ndërtimit. Çështja është se cilët aktorë do të fitojnë prani ekonomike dhe ndikim politik në Gjirin e Vlorës. Ai prek gjithashtu raportin ndërmjet investimeve private, mbrojtjes së territorit, korridoreve energjetike dhe sigurisë së Adriatikut.

Mediat ndërkombëtare kanë të drejtë të hetojnë projektet e Jared Kushnerit, procedurat që ndoqi qeveria shqiptare dhe pasojat mjedisore të ndërtimeve. Por ato duhet të dallojnë protestën reale në Shqipëri nga tema që zgjedhin ta vendosin mbi të. Kur protestuesit nuk e përfshijnë Zvërnecin në kërkesat e tyre, media nuk mund ta shpallë atë automatikisht si motivin kryesor të revoltës.

Pyetja kryesore nuk është vetëm përse Channel 4 e intervistoi Edi Ramën për Zvërnecin dhe Sazanin. Pyetja është përse kjo çështje po rikthehet tani, cilat interesa ushqejnë debatin dhe kush kërkon të ndikojë mbi të ardhmen e Gjirit të Vlorës.

Përgjigjja kërkon dokumente, kontrata, të dhëna mbi financimin dhe vendime institucionale. Pa këto prova, analiza gjeopolitike mbetet një hipotezë. Me to, Zvërneci mund të zbulojë një përplasje shumë më të madhe se konflikti për ndërtimin e një resorti.