“Tigrat e Vlorës”, tenderi 23 milionë dollarësh dhe mekanizmi që ngre pikëpyetje. SPAK mjafton të ndjekë… paratë

Skandali i radhës që lidhet me aferën shumë të përfolur të “Tigrave të Vlorës” vjen përmes një tenderi me vlerë mbi 1.8 miliardë lekë. Një mekanizëm i parashikuar në termat e referencës ngre pikëpyetje serioze mbi mënyrën se si do të shpenzohen paratë publike.

Afera e shumëpërfolur e “Tigrave të Vlorës” rikthehet sërish në qendër të vëmendjes. Pavarësisht polemikave të shumta që e kanë shoqëruar këtë aset, kostove të larta dhe nivelit minimal të gjenerimit të energjisë, “Tigrat” vijojnë të kërkojnë miliona euro nga paratë e shqiptarëve.

Këtë herë, në fokus është tenderi “OPERIM DHE MIRËMBAJTJE E ASETIT GJENERUES TERMIK, VLORË”, me nr. reference REF-96099-08-13-2026, i shpallur nga KESH sh.a. – Korporata Elektroenergjetike Shqiptare.

Fondi limit i tenderit është 1,855,475,370 lekë pa TVSH, ose rreth 23,026,500 USD pa TVSH.

Kontrata parashikon operimin dhe mirëmbajtjen e impiantit termik të Vlorës për një periudhë dyvjeçare.

Deri këtu mund të flasim për një kontratë me vlerë të konsiderueshme.

Por ajo që e bën këtë procedurë veçanërisht interesante nuk është vetëm shuma.

Është mënyra se si janë hartuar disa prej kushteve të saj dhe, mbi të gjitha, mekanizmi i parashikuar për blerjen dhe rimbursimin e vajit lubrifikant.

Çfarë parashikojnë termat e referencës? Në dokumentet e tenderit përcaktohen një sërë detyrimesh për operatorin ekonomik që do të fitojë kontratën. Këtu përfshihen shërbimet e operimit, mirëmbajtja e planifikuar, mirëmbajtja e paplanifikuar, mirëmbajtja emergjente, si dhe furnizimi me materiale konsumi dhe pjesë këmbimi.

KESH sh.a. përcakton qartë se në materialet e konsumit nuk përfshihet lënda djegëse HFO dhe LFO, pasi këto do të sigurohen nga vetë KESH.

Por kur bëhet fjalë për vajin lubrifikant, Lube Oil – LO, dokumenti parashikon një tjetër mekanizëm.

Në termat e referencës thuhet:

“Për organizim më të mirë të aktiviteteve të mirëmbajtjes, Vaji Lubrifikant (Lube Oil-LO) do të sigurohet drejtpërdrejt nga Ofertuesi i Shërbimit, por kostoja e tij relative do t’i rimbursohet nga autoriteti Kontraktor me paraqitjen e faturës.”
Dhe pikërisht këtu fillojnë pikëpyetjet.
Operatori ekonomik e blen vajin.

Më pas, KESH sh.a. i rimburson koston mbi bazën e faturës.

Por ku është konkurrenca për këtë blerje?

Kush garanton që produkti është blerë me çmimin më të ulët të mundshëm?

Kush verifikon se çmimi i faturuar është çmimi real i tregut?

Dhe mbi çfarë baze operatori ekonomik mund të kryejë një blerje që financohet më pas nga fondet e KESH-it, pa qenë kjo blerje objekt i një procedure të veçantë konkurruese?

Këto nuk janë pyetje retorike.

Janë pyetje që lidhen drejtpërdrejt me transparencën, konkurrencën dhe administrimin e fondeve publike.

Një mekanizëm që kërkon shpjegim
Nëse KESH do të paguajë për vajin lubrifikant, atëherë logjikisht lind pyetja se si është përcaktuar çmimi.
Në një procedurë normale prokurimi, autoriteti kontraktor ka mundësinë të marrë oferta, të krahasojë çmimet dhe të zgjedhë ofertën më të favorshme sipas kritereve të përcaktuara.

Në rastin konkret, sipas termave të referencës, operatori ekonomik e siguron produktin dhe më pas kërkon rimbursimin e tij.

Pra, pyetja kryesore është:

Si garantohet që operatori ekonomik ka blerë me çmimin më të mirë të tregut?

Nëse përgjigjja është se çmimi kontrollohet nga KESH, atëherë duhet të sqarohet si bëhet ky kontroll.

Nëse operatori duhet të paraqesë oferta alternative, duhet të bëhet e qartë ku është parashikuar ky detyrim dhe si dokumentohet ai.

Nëse nuk ka një mekanizëm të tillë, atëherë pikëpyetja bëhet edhe më e madhe.

Katër pyetje për KESH-in dhe institucionet përgjegjëse
1. Si mundet që, përmes një procedure prokurimi, KESH sh.a. t’i transferojë operatorit ekonomik të drejtën për të kryer blerje që më pas rimbursohen nga autoriteti kontraktor?
Me çfarë baze ligjore bëhet një mekanizëm i tillë dhe si përputhet ai me rregullat e prokurimit publik?

Nëse bëhet fjalë për fonde të KESH-it, përse kjo blerje nuk kryhet drejtpërdrejt nga autoriteti kontraktor përmes një procedure konkurruese?

2. Si mundet KESH sh.a. të paguajë një faturë e cila nuk është rezultat i një procedure të drejtpërdrejtë prokurimi të zhvilluar nga vetë autoriteti kontraktor?

A konsiderohet kjo blerje pjesë e objektit të kontratës?

Nëse po, si është përcaktuar vlera dhe mënyra e prokurimit të saj?

Nëse jo, cila është baza ligjore që i lejon KESH-it ta rimbursojë?

3. Si garantohet që vlera e paraqitur nga operatori ekonomik është vlera më e ulët në treg?

Çfarë mekanizmi ekziston për të kontrolluar çmimin?

Si garantohet parimi i konkurrencës së lirë dhe të ndershme?

Dhe kush mban përgjegjësi nëse produkti blihet me një çmim më të lartë se çmimi real i tregut?

4. Si është e mundur që një mekanizëm i tillë të jetë përfshirë në termat e referencës dhe të jetë lejuar të vijojë procedura?

Këtu pyetjet nuk janë më vetëm për KESH-in.

Ato shkojnë edhe tek institucionet që kanë përgjegjësi në fushën e prokurimit publik.

Po APP?
Agjencia e Prokurimit Publik, si institucioni përgjegjës për mbikëqyrjen dhe zhvillimin e sistemit të prokurimit publik, duhet të sqarojë nëse një mekanizëm i tillë është në përputhje me legjislacionin dhe parimet bazë të prokurimit publik.
Si është vlerësuar ky mekanizëm?

A është kontrolluar mënyra e rimbursimit?

A është vlerësuar rreziku që një procedurë e tillë mund të krijojë për përdorimin e fondeve publike?

Dhe nëse po, cili ka qenë përfundimi?

Po KPP?
Edhe Komisioni i Prokurimit Publik duhet të japë sqarime nëse kjo procedurë ka qenë apo do të jetë objekt shqyrtimi për shkak të kushteve të saj.
Një fond limit prej 1.855 miliardë lekësh pa TVSH nuk është një shumë që mund të trajtohet me formalizëm.

Çdo mekanizëm që prek mënyrën e shpenzimit të këtyre fondeve duhet të jetë i qartë, i justifikuar dhe i kontrollueshëm.

A është përdorur edhe më parë?
Çështja bëhet edhe më serioze nëse verifikohet se një mekanizëm i ngjashëm është përdorur më parë nga KESH sh.a. gjatë dy viteve të fundit.
Nëse kjo praktikë ka ekzistuar, atëherë verifikimi është relativisht i thjeshtë.

Mund të kontrollohen:

kontratat e mëparshme;
faturat e paraqitura;
çmimet e blerjes;
dokumentacioni i operatorëve ekonomikë;
mënyra e rimbursimit;
çmimet e tregut në momentin e blerjes;
dhe çdo dokument tjetër që lidhet me këto shpenzime.
Nëse nga këto dokumente rezulton se i njëjti mekanizëm është përdorur vazhdimisht, atëherë kemi një çështje që meriton një kontroll të plotë institucional.
Dhe pyetja për SPAK mbetet e drejtpërdrejtë
SPAK, përse hesht?
Nëse ekzistojnë dokumente dhe të dhëna që mund të verifikojnë përdorimin e këtij mekanizmi në të kaluarën, atëherë organet kompetente nuk kanë nevojë për asgjë tjetër përveçse të bëjnë punën e tyre.

Të marrin dokumentet.

Të kontrollojnë faturat.

Të krahasojnë çmimet.

Të verifikojnë procedurat.

Dhe të përcaktojnë nëse ka apo jo shkelje.

Nuk po kërkohet që askush të shpallet fajtor pa hetim.

Po kërkohet hetim dhe transparencë.

Nëse çdo veprim është kryer në përputhje me ligjin, atëherë institucionet duhet ta thonë qartë dhe ta argumentojnë me dokumente.

Nëse ka shkelje, abuzim apo favorizim, atëherë përgjegjësit duhet të përballen me pasojat ligjore.

Pse kjo çështje është e rëndësishme?
Sepse bëhet fjalë për një kontratë me vlerë rreth 23 milionë dollarë pa TVSH.
Bëhet fjalë për një aset që prej vitesh është shoqëruar me debate mbi kostot dhe eficiencën.

Dhe bëhet fjalë për fonde që në fund të fundit vijnë nga paratë e taksapaguesve shqiptarë.

Në një situatë të tillë, çdo procedurë duhet të jetë sa më transparente.

Çdo shpenzim duhet të jetë i justifikuar.

Çdo çmim duhet të jetë i verifikueshëm.

Dhe çdo mekanizëm që krijon hapësirë për abuzim duhet të shqyrtohet përpara se të kthehet në një praktikë të konsoliduar.

Kërkojmë reflektim dhe veprim
KESH sh.a., APP dhe KPP duhet të japin përgjigje.
Jo përgjigje formale, por përgjigje konkrete mbi bazën ligjore dhe mënyrën e funksionimit të këtij mekanizmi.

Nëse gjithçka është e ligjshme, le të bëhet publike baza ligjore.

Nëse ekzistojnë kontrolle mbi çmimet, le të bëhet e ditur se cilat janë ato.

Nëse operatori ekonomik duhet të sigurojë oferta të ndryshme përpara blerjes, le të sqarohet se ku dhe si përcaktohet ky detyrim.

Por nëse një operator ekonomik mund të blejë një produkt dhe më pas thjesht të paraqesë faturën për rimbursim nga KESH, atëherë pyetja mbetet:

Ku është konkurrenca?

Dhe mbi të gjitha:

Kush garanton se paratë publike po shpenzohen me çmimin më të mirë dhe në mënyrën më transparente të mundshme?

Institucionet përgjegjëse duhet të veprojnë sa janë ende në kohë.

Sepse një mekanizëm i paqartë në një kontratë me vlerë mbi 1.8 miliardë lekë nuk duhet të kalojë pa u vënë në diskutim.

Duhet transparencë.

Duhet kontroll.

Dhe nëse ka indicie për abuzim me fondet publike, duhet edhe hetim.

SPAK duhet vetëm të bëjë punën e tij: të verifikojë dokumentet, të ndjekë paratë dhe të nxjerrë përgjegjësit, nëse ato ekzistojnë. Sepse në fund, kjo histori nuk është thjesht për “Tigrat e Vlorës”. Është për mënyrën se si shpenzohen paratë e shqiptarëve.